Skip to main content

12-dars. Ichma-ich loop

Darsning Maqsadlari:​

  • Ichma-ich sikllar nima ekanligini va ularni dasturda qanday ishlatishni o‘rganish.
  • For, While va Do While ichma-ich sikllarini bir-biridan farqlab o‘rganish.

Kirish​

Dasturlashda har xil jarayonlarni takrorlash uchun for, while va do while kabi sikl operatorlaridan foydalaniladi. Bu sikllar ba'zan o‘z ichiga yana bir siklni olishi kerak bo‘ladi, bunda ichma-ich sikllar kelib chiqadi.

“Dasturlashda for va while sikllari bir nechta takrorlanuvchi ishlarni bajarish uchun xizmat qiladigan “robotlardir”. Bu robotlarga nima qilish kerakligini aytsangiz, ular aniq bajaradi – lekin to‘xtatishni unutmang, aks holda abadiy ishlayverishadi! 😂”

Ichma-ich For Sikli​

Ichma-ich for sikli - bu bir for siklining ichida yana boshqa bir for siklini ishlatishdir. Har bir ichki sikl tashqi sikldan har gal yangi qiymat qabul qiladi.

Misol 1: Oddiy kvadrat yaratish​

#include <stdio.h>

int main() {
    int n = 4;  // Kvadratning tomon uzunligi
    for (int i = 1; i <= n; i++) {
        for (int j = 1; j <= n; j++) {
            printf("* ");
        }
        printf("\n");
    }
    return 0;
}

Tushunish:​

Yuqoridagi kodda n qiymati 4 ga teng, ya’ni 4x4 o‘lchamdagi yulduzlar kvadrati yaratiladi. Tashqi sikl har bir qatorni, ichki sikl esa har bir qator ichidagi elementlarni boshqaradi.

Ichma-ich While Sikli​

While sikli - takrorlanish sharti rost bo‘lgan paytda davom etadigan sikl hisoblanadi. Ichma-ich while sikllari bilan ham ikki yoki undan ortiq darajadagi takrorlanishlarni yaratish mumkin.

Misol 2: Uchburchak shaklini yaratish​

#include <stdio.h>

int main() {
    int satr = 5;
    int i = 1;
    while (i <= satr) {
        int j = 1;
        while (j <= i) {
            printf("* ");
            j++;
        }
        printf("\n");
        i++;
    }
    return 0;
}

Tushunish:​

Dastur 5 qatorli yulduzlar uchburchagini yaratadi. Tashqi while sikli qatlamlar sonini, ichki while sikli esa har bir qatlamdagi yulduzlarni boshqaradi. Har safar tashqi sikl bir qatorni yakunlagach, ichki sikl qayta boshlanadi.

Ichma-ich Do While Sikli​

Do While sikli - bu birinchi navbatda bir amalni bajarib, keyin shartni tekshiradigan sikl. Do while sikli yordamida ham ichma-ich takrorlanishlarni bajarish mumkin.

Misol 3: To‘rtburchak shaklini yaratish​

#include <stdio.h>

int main() {
    int satr = 3, ustun = 5;
    int i = 1;
    do {
        int j = 1;
        do {
            printf("# ");
            j++;
        } while (j <= ustun);
        printf("\n");
        i++;
    } while (i <= satr);
    return 0;
}

Tushunish:​

Bu dasturda do while sikli yordamida 3 qator va 5 ustunli “#” belgilaridan tashkil topgan to‘rtburchak shakli yaratiladi.

Ichma-ich For, While, va Do While-ni Taqqoslash​

Har uch sikl operatorini taqqoslasak, ularning ishlash tartibi va o‘ziga xos tomonlarini kuzatish mumkin:

  • For sikli - aniq takrorlanish soni oldindan ma’lum bo‘lganda eng qulay.
  • While sikli - shart rost bo‘lganda davom etadi, takrorlanish soni oldindan noma’lum.
  • Do while sikli - hech bo‘lmasa bir marta bajariladi va keyin shart tekshiriladi.

Amaliy Masalalar​

Darsdagi barcha tushunchalarni mustahkamlash uchun o‘zimiz uchun oddiy masalalarni yechib ko‘ramiz.

Masala 1: Ko‘paytirish jadvali yaratish​

#include <stdio.h>

int main() {
    for (int i = 1; i <= 10; i++) {
        for (int j = 1; j <= 10; j++) {
            printf("%d x %d = %d\t", i, j, i * j);
        }
        printf("\n");
    }
    return 0;
}

Masala 2: Uchburchakning qirralarini chiqarish​

#include <stdio.h>

int main() {
    int qator = 5;
    for (int i = 1; i <= qator; i++) {
        for (int j = 1; j <= i; j++) {
            printf("* ");
        }
        printf("\n");
    }
    return 0;
}

Xulosa​

Ichma-ich sikllar dasturdagi takroriy jarayonlarni sodda qilib yozishda va murakkab shakllar hosil qilishda qo‘l keladi. For, while va do while sikllarini to‘g‘ri tushunish bilan dasturda ko‘p narsalarni avtomatlashtirish va dastur kodini qisqartirish mumkin.